AI-geletterdheid: wat de AI Act van je MT vraagt (en wat er in juli 2026 veranderde)

Er is één AI-regel die al geldt voor bijna elk bedrijf in Nederland, ook voor de fabriek die alleen af en toe ChatGPT gebruikt: de plicht tot AI-geletterdheid. Hij staat in artikel 4 van de AI Act en geldt sinds 2 februari 2025. In juli 2026 werd hij anders geformuleerd. Veel MT's weten niet precies wat er van ze verwacht wordt, en dat is begrijpelijk: de meeste uitleg is geschreven voor juristen of voor techbedrijven.

Dit artikel is voor de directie van een fabriek of groothandel. Wat de regel vraagt, wat er veranderde, wat er níét voor jou geldt, en wat je nu regelt.

Dit is uitleg, geen juridisch advies. Twijfel je over je eigen situatie, vraag het een jurist.

Wat artikel 4 vraagt

Gebruikt je bedrijf AI, dan neem je maatregelen zodat de mensen die ermee werken er verantwoord mee omgaan. Dat geldt voor je eigen medewerkers en voor anderen die namens jou met AI werken, zoals uitzendkrachten.

"AI gebruiken" is ruim. Een medewerker die ChatGPT gebruikt om een mail te schrijven, telt mee. Een boekhoudpakket dat facturen automatisch herkent, ook. Een AI-systeem dat orders uit mail haalt, zeker.

De maatregelen moeten passen bij de situatie. De wet noemt vier dingen om rekening mee te houden: de technische kennis en ervaring van je mensen, hun opleiding, de context waarin de AI wordt gebruikt, en de personen op wie de AI effect heeft.

Wat er in juli 2026 veranderde

Op 24 juli 2026 werd Verordening (EU) 2026/1744 gepubliceerd, de zogeheten digitale omnibus. Hij trad op 27 juli 2026 in werking en veranderde een paar dingen die voor een MT ertoe doen (samenvatting):

De belangrijkste verandering voor de meeste bedrijven is de eerste. De oorspronkelijke tekst werd door veel adviseurs gelezen als: zorg dat iedereen een bepaald niveau heeft. Nu staat er duidelijk dat het om maatregelen gaat die passen bij wie wat doet. De plicht is niet weg; hij is werkbaarder geworden.

Wat níét voor een gewone fabriek of groothandel geldt

De AI Act is vooral streng voor AI met een hoog risico. Daaronder vallen onder meer AI bij personeelsselectie en beoordeling van medewerkers, kredietbeoordeling, kritieke infrastructuur en AI als veiligheidscomponent van een product.

Voor de meeste toepassingen in een fabriek of groothandel geldt dat niet:

Gebruik je AI bij werving of beoordeling van personeel, of bouw je AI in de machines die je verkoopt, zoek dan wel uit wat er vanaf december 2027 en augustus 2028 voor je geldt.

Wat je MT nu regelt

De Autoriteit Persoonsgegevens, de coördinerend toezichthouder in Nederland, raadt een plan aan dat zich herhaalt: kijk wat er nodig is, stel doelen, voer uit, evalueer (handreiking 'Verder bouwen aan AI-geletterdheid', via Salaris van Morgen). Voor een bedrijf van 20 tot 250 mensen komt dat neer op vijf dingen.

1. Weet welke AI er gebruikt wordt

Maak een lijst. Niet alleen de systemen die je hebt gekocht, maar ook wat medewerkers zelf gebruiken: ChatGPT, Copilot, de AI-functies in je boekhoudpakket of ERP. Een korte rondvraag per afdeling is genoeg. Je zult verrast zijn.

2. Spreek af wie wat mag

Welke tools mogen, voor welk werk, en met welke gegevens? Een simpele regel helpt al veel: geen klantgegevens, personeelsgegevens of prijsafspraken in gratis AI-tools. Leg het vast in een paar zinnen, niet in een beleidsstuk van twintig pagina's.

3. Geef uitleg die past bij het werk

De crediteurenadministratie die met AI facturen controleert, moet weten wat het systeem doet, waar het fout kan gaan en wanneer ze moeten ingrijpen. De binnendienst die ChatGPT gebruikt voor mails, moet weten dat het dingen kan verzinnen. Het MT moet weten wat AI wel en niet kan, om goede besluiten te nemen. Een uur per groep is vaak genoeg.

4. Houd een mens verantwoordelijk

Laat AI geen besluiten nemen die niemand meer controleert. Bij facturen: de software zet klaar, een mens keurt goed wat er naar een leverancier gaat. Dat is niet alleen verstandig voor de AI Act; het is ook hoe je fouten opvangt.

5. Leg vast wat je hebt gedaan

Een toezichthouder zal vragen welke maatregelen je hebt genomen. Een document met de lijst van stap 1, de afspraken van stap 2, wie welke uitleg heeft gehad en wanneer je het opnieuw bekijkt, is een goed antwoord.

Begin met een project, niet met een cursus

De verleiding is om AI-geletterdheid te regelen met een cursus voor iedereen. Dat mag, maar het beklijft slecht. Mensen leren het meest van AI die ze in hun eigen werk zien: wat het goed doet, waar het misgaat, en waarom een mens het laatste woord heeft.

Een eerste AI-project met een meetbare uitkomst, zoals het narekenen van inkoopfacturen, doet dat vanzelf. Je crediteurenadministratie ziet wat AI uit een pdf haalt en waar het twijfelt. Je MT ziet in euro's wat het oplevert. Daarna weet iedereen meer over AI dan na een middag in een zaaltje. Hoe je zo'n eerste project kiest, lees je in Waar begin je met AI als productiebedrijf of groothandel, en waarom de meeste pilots niets opleveren in Waarom 95% van de AI-pilots niets oplevert.

De AI-startgids voor het MT zet de AI Act op één pagina, met een checklist voor de vijf stappen hierboven.

Bronnen

1. Praxikon: Digital Omnibus, Verordening (EU) 2026/1744, samenvatting
2. KI-Campus: AI Omnibus recalibrates Article 4, AI literacy remains mandatory
3. Salaris van Morgen: Verder bouwen aan AI-geletterdheid, handreiking Autoriteit Persoonsgegevens (23 oktober 2025)