Wat kost overgewicht per verpakking? Rekenvoorbeeld, e-teken en de regels

Niemand op de vloer ziet 10 gram. Een bakje van 510 gram ziet er precies zo uit als een bakje van 500 gram, en de klant klaagt er nooit over. Toch is 10 gram op een miljoen verpakkingen 10.000 kilo product dat je weggeeft. Bij een grondstof van €15 per kilo is dat €150.000 per jaar.

Dat bedrag staat op geen enkele factuur en in geen enkele rapportage. Het wordt pas zichtbaar als iemand het omrekent van grammen naar euro's. In dit artikel: de rekensom, wat de regels voor voorverpakkingen eisen, en waar de ruimte zit.

De rekensom

Kosten overgewicht per jaar = gram overgewicht × verpakkingen per jaar ÷ 1.000 × prijs per kilo grondstof

Neem het gemiddelde overgewicht over een week of maand, per lijn en per artikel. Eén meting zegt weinig; het gemiddelde zegt alles.

Rekenen met je eigen getallen kan in de rekentool op de pagina van de rendementscontrole of in het regelboek.

Wat de regels eisen

Voor voorverpakkingen met een vaste nominale hoeveelheid gelden in Nederland de regels uit het Warenwetbesluit hoeveelheden voorverpakkingen, gebaseerd op de Europese regels achter het e-teken. Kort samengevat:

1. Het gemiddelde van de partij is minstens de nominale hoeveelheid.
2. Slechts een klein deel van de verpakkingen mag meer tekortkomen dan de toegestane minusafwijking. Volgens de NVWA is dat 2,5% van de partij (Radar).
3. Geen enkele verpakking mag meer dan twee keer de toegestane minusafwijking te licht zijn.

De toegestane minusafwijking hangt af van de nominale hoeveelheid:

Voor grotere hoeveelheden staat de rest van de tabel in de bijlage van het besluit.

Het belangrijkste punt: de wet vraagt om een gemiddelde, niet om een minimum. Wie elke verpakking boven het nominale gewicht wil hebben, vult structureel te veel. Dat is veilig, maar het is wel een keuze, en die keuze heeft een prijs.

Waar de ruimte zit

1. Spreiding, niet het gemiddelde, bepaalt je streefgewicht

Hoe meer je lijn schommelt, hoe hoger je moet mikken om de regels te halen. Een vuistregel om het verschil te zien, met 200 gram als voorbeeld (toegestane minusafwijking 9 gram):

• Je wilt dat hooguit 2,5% van de verpakkingen onder 191 gram komt. Bij een normale spreiding ligt 2,5% ongeveer 2 standaarddeviaties onder het gemiddelde.
• Spreiding 4 gram: 191 + 2 × 4 = 199 gram. Dan is regel 1 (gemiddeld 200) de strengste, en kun je rond 200 gram mikken, plus een kleine marge.
• Spreiding 8 gram: 191 + 2 × 8 = 207 gram. Je moet nu 7 gram boven het nominale gewicht mikken, op elke verpakking.

Het verschil tussen die twee lijnen is 7 gram per verpakking. Op een miljoen verpakkingen bij €12 per kilo is dat €84.000 per jaar, puur door spreiding. Bespreek je eigen streefgewicht altijd met je kwaliteitsafdeling; de officiële keuring werkt met steekproeven en eigen criteria.

2. Een tara die niet klopt

Stel: de schaal weegt 18 gram, maar op de weger staat 22 gram als tara. Dan trekt de weger 4 gram te veel af, en zit er op elke verpakking 4 gram meer product in dan het display zegt. Leg de ingestelde tara per weger naast het verpakkingsgewicht in de specificatie, vooral na een wissel van verpakkingsleverancier. In het regelboek valt dit onder overgewicht per verpakking.

3. Natuurproduct schommelt

Vis, vlees, kaas en groente verschillen per stuk. Daar is spreiding onvermijdelijk, en is het des te belangrijker om per lijn en artikel te meten in plaats van met één marge voor alles. Het rendement van bruto naar netto hoort daar ook bij: zie hoe je rendement per partij bewaakt.

4. Te laat meten

Een checkweger keurt af ná het verpakken. Dan is het product al verpakt, en kost elke afkeur verpakking en herwerk. Een signaal op de vulmachine, of een weekoverzicht per weger dat drift laat zien, voorkomt het.

Wat je nodig hebt om het te meten

• Weegdata: een export uit je checkweger of weegsysteem, per lijn en artikel, met datum. Steekproeven werken ook, maar minder precies.
• Aantallen: geproduceerde verpakkingen per artikel per periode.
• Prijs per kilo: de inkoopprijs van de grondstof, niet de verkoopprijs. Het gaat om wat je weggeeft.

Weegsoftware en checkwegers doen hun werk goed; die hoef je niet te vervangen. Wat meestal ontbreekt, is de stap van gram naar euro, per week, op het bureau van de productiemanager.

Hoe wij dit doen

Onze rendementscontrole leest de data van je weegsysteem uit, rekent het overgewicht per lijn, weger en artikel om naar euro's per jaar, en stuurt de productiemanager elke week een overzicht. Daarnaast bewaakt het het rendement van bruto naar netto per partij en sluit het de massabalans. Het vervangt geen weegsoftware; het maakt zichtbaar wat die meet.

De rendementscontrole staat op vroege toegang: we richten hem in met een beperkt aantal bedrijven. Wil je eerst weten wat het bij jou scheelt, plan een gesprek: met een export van een maand weegdata rekenen we het samen uit.

Bronnen

• Warenwetbesluit hoeveelheden voorverpakkingen, Staatsblad 2014, 329, met de tabel van toegestane minusafwijkingen
• Your Europe (Europese Commissie), Het e-teken
• Radar (AVROTROS) met de NVWA, Weegt je kilopak suiker geen kilo? Zoveel mogen verpakkingen afwijken
• Agentfabriek, Het regelboek: 25 lekregels